Một mục từ điển được biên soạn tốt chứa nhiều thông tin hơn phần nghĩa rất nhiều, nhưng phần lớn người học chỉ liếc nghĩa rồi đóng lại. Sáu thứ dưới đây đều có trong mục từ và đều ảnh hưởng tới việc bạn dùng từ đó đúng hay sai.
- Sáu thông tin thường có: nghĩa, cách đọc, từ loại, ví dụ, nhãn phong cách, và cụm đi kèm.
- Phần ví dụ quan trọng hơn phần nghĩa vì nó cho biết cách dùng.
- Nhãn phong cách cho biết từ đó trang trọng hay suồng sã, rất dễ bỏ qua.
- Cụm từ đi kèm là thứ quyết định câu bạn viết có tự nhiên không.
Sáu thông tin trong một mục từ
Sáu thông tin dưới đây xếp theo mức bị bỏ qua tăng dần. Thông tin thứ sáu bị bỏ qua nhiều nhất mà lại quyết định nhiều nhất: biết nghĩa của một từ không cho bạn biết nó thường đi với những từ nào, và dùng sai cụm đi kèm là lỗi khiến câu nghe lạ dù mọi từ đều đúng nghĩa.
Vì sao ví dụ quan trọng hơn nghĩa
Phần nghĩa cho bạn biết từ đó chỉ cái gì; phần ví dụ cho bạn biết người ta dùng nó thế nào. Hai thứ này không thay nhau được. Rất nhiều lỗi của người học đến từ việc biết đúng nghĩa mà dùng sai bối cảnh: từ đó chỉ dùng với người chứ không dùng với vật, hoặc chỉ dùng trong văn viết, hoặc phải đi kèm một giới từ nhất định. Không thông tin nào trong số đó nằm ở phần nghĩa, nhưng chúng lộ ra ngay khi bạn đọc hai ba câu ví dụ. Đây cũng là lý do một từ điển có nhiều ví dụ thật đáng giá hơn một từ điển có nhiều mục từ.
Cách đọc cho hiệu quả
Bốn thói quen dưới đây mất thêm khoảng mười giây mỗi lần tra. Thói quen thứ ba đáng giá nhất về lâu dài: khi ghi từ mới vào sổ hoặc vào thẻ ôn, hãy chép cả câu ví dụ chứ không chỉ chép từ và nghĩa — vì câu ví dụ mang theo cả cách dùng.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ đọc nghĩa đầu tiên rồi đóng từ điển, bỏ qua các nghĩa khác và phần ví dụ.
- Ghi từ mới vào sổ chỉ với nghĩa, không có câu nào kèm theo.
- Bỏ qua nhãn phong cách rồi dùng từ trang trọng trong hoàn cảnh đời thường.
Câu hỏi thường gặp
Nghĩa nào trong mục từ là nghĩa chính?
Thường là nghĩa đầu tiên, nhưng nhiều từ điển sắp theo tần suất sử dụng còn một số sắp theo lịch sử. Hãy đọc phần giới thiệu của từ điển một lần để biết nó sắp theo cách nào.
Từ điển ít mục từ nhưng nhiều ví dụ có tốt không?
Với người học thì thường tốt hơn, vì bạn cần biết cách dùng những từ thông dụng hơn là biết nghĩa của những từ hiếm. Từ điển lớn hợp với người dịch hoặc người nghiên cứu.
Nhãn phong cách gồm những gì?
Thường có nhãn cho từ trang trọng, từ đời thường, từ cũ, từ chuyên ngành và từ chỉ dùng ở một vùng. Ký hiệu khác nhau tùy từ điển nên hãy xem bảng ký hiệu ở đầu sách.
Có cần đọc hết mọi nghĩa không?
Không, nhưng nên lướt qua để biết từ đó có nhiều nghĩa hay không. Nhiều lỗi xảy ra khi người học chỉ biết một nghĩa rồi gặp từ đó ở nghĩa khác.