Nhiều phụ huynh chọn tài liệu cho con theo cùng tiêu chí họ dùng cho mình: đầy đủ, có hệ thống, giải thích rõ. Nhưng trẻ học theo cách khác, và những tiêu chí đó không phải điều quyết định với tài liệu dành cho trẻ.
- Với trẻ, việc con có muốn quay lại quan trọng hơn tính đầy đủ của tài liệu.
- Trẻ tiếp nhận qua nội dung và hoạt động, không qua giải thích quy tắc.
- Lặp lại nhiều lần cùng một nội dung là bình thường và có ích với trẻ.
- Tài liệu tốt cho trẻ thường trông đơn giản hơn nhiều so với tài liệu cho người lớn.
Bốn khác biệt chính
Bốn khác biệt dưới đây bắt nguồn từ việc trẻ và người lớn học theo cách khác nhau. Khác biệt thứ nhất quyết định nhất trong thực tế: một bộ tài liệu rất đầy đủ mà con không muốn mở ra thì không tạo ra kết quả nào, trong khi một cuốn sách đơn giản mà con đòi đọc lại mỗi tối thì có.
Vì sao tài liệu tốt cho người lớn không tự động tốt cho trẻ
Tài liệu cho người lớn dựa nhiều vào việc giải thích: đây là quy tắc, đây là ví dụ, đây là bài tập áp dụng. Cách này hiệu quả với người đã có khả năng tư duy trừu tượng và có động lực bên trong để hoàn thành. Trẻ nhỏ thì tiếp nhận chủ yếu qua nội dung có nghĩa với chúng — câu chuyện, bài hát, trò chơi — và động lực đến từ việc thấy vui chứ không từ mục tiêu dài hạn. Vì vậy một bộ tài liệu được đánh giá cao cho người lớn có thể hoàn toàn không phù hợp với trẻ, không phải vì nó kém mà vì nó được thiết kế cho một cách học khác.
Điều cần ưu tiên khi chọn
Bốn tiêu chí dưới đây phù hợp cho tài liệu dành cho trẻ. Tiêu chí thứ tư đáng chú ý và ít người kiểm: nếu tài liệu đòi hỏi người lớn phải ngồi cùng suốt và bạn không có thời gian đó, thì nó sẽ không được dùng — hãy chọn thứ khớp với hoàn cảnh thật của gia đình bạn.
Sai lầm thường gặp
- Chọn tài liệu cho con theo tiêu chí bạn dùng khi chọn cho mình.
- Đánh giá tài liệu qua độ đầy đủ thay vì qua việc con có muốn dùng không.
- Ngại cho con xem lại cùng một nội dung nhiều lần, trong khi lặp lại có ích với trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Con đòi xem lại mãi một video có sao không?
Với trẻ thì việc lặp lại là bình thường và có ích, vì mỗi lần con bắt được thêm một chút. Nếu bạn thấy nhàm thì đó là cảm giác của người lớn chứ không phải vấn đề của con.
Tài liệu nào phù hợp với lứa tuổi của con tôi?
Điều này phụ thuộc vào từng trẻ chứ không chỉ vào tuổi, nên cách đáng tin nhất là thử và quan sát phản ứng của con. Nếu bạn có câu hỏi cụ thể về sự phát triển của con thì nên trao đổi với người có chuyên môn.
Có nên dùng tài liệu cho người lớn với trẻ lớn không?
Với trẻ đã đủ lớn để học theo giải thích thì có thể, nhưng hãy quan sát xem con có theo được không. Nhiều trẻ vẫn học tốt hơn qua nội dung và hoạt động.
Con không thích tài liệu tôi chọn thì sao?
Đổi thứ khác, vì với trẻ thì việc con muốn dùng là điều kiện quyết định. Đừng cố ép theo một bộ được đánh giá cao nếu con không hợp với nó.