Ngôn ngữ báo chí là một phong cách riêng chứ không phải ngôn ngữ chung. Người chỉ đọc báo có thể xây được vốn từ rộng mà vẫn nói nghe không tự nhiên, vì họ mang cách viết báo vào lời nói hằng ngày.
- Báo chí dùng nhiều cấu trúc trang trọng và cách nói gián tiếp.
- Tiêu đề có quy ước riêng, không dùng được trong văn bản thường.
- Nhiều cụm cố định của báo chí nghe rất lạ trong hội thoại.
- Đọc báo tốt cho vốn từ nhưng cần kết hợp nguồn khác cho phần nói.
Bốn đặc thù của ngôn ngữ báo chí
Bốn đặc thù dưới đây khiến ngôn ngữ báo chí khác với ngôn ngữ hằng ngày. Đặc thù thứ ba đáng chú ý với người học: báo chí có một kho cụm cố định riêng dùng để dẫn nguồn, để nêu ý kiến gián tiếp, để mở đầu và kết bài — chúng rất hữu ích khi viết nhưng nghe rất lạ nếu bạn dùng trong trò chuyện.
Vì sao người chỉ đọc báo hay nói không tự nhiên
Vốn từ và cách diễn đạt bạn tiếp xúc nhiều nhất sẽ trở thành cách bạn nói. Nếu nguồn tiếp xúc chính của bạn là báo chí, bạn sẽ có xu hướng dùng câu dài hơn mức cần thiết, chọn từ trang trọng ở những chỗ người ta dùng từ đời thường, và dùng những cụm chuyển ý vốn chỉ xuất hiện trong văn viết. Người nghe hiểu bạn hoàn toàn nhưng cảm thấy có gì đó hơi lạ — giống như một người nói tiếng Việt bằng văn phong báo cáo. Đây không phải lý do để bỏ đọc báo, mà là lý do để kết hợp nó với nguồn có hội thoại đời thường.
Cách tránh mang nhầm sang
Bốn cách dưới đây giúp bạn tận dụng báo chí mà không để nó chi phối cách nói. Cách thứ hai thực tế nhất: khi ghi một cụm mới từ báo, hãy tự hỏi bạn có nghe ai nói cụm đó trong hội thoại không — nếu không thì đánh dấu nó là cụm dùng cho viết.
Sai lầm thường gặp
- Dùng cụm chuyển ý của báo chí trong hội thoại hằng ngày.
- Học cấu trúc tiêu đề rồi dùng nó trong văn bản thường.
- Chỉ đọc báo làm nguồn tiếp xúc chính, khiến cách nói nghiêng hẳn về văn viết.
Câu hỏi thường gặp
Vậy có nên đọc báo không?
Rất nên, vì nó là nguồn đọc miễn phí và cập nhật tốt nhất. Chỉ cần biết rằng nó là một phong cách riêng và kết hợp với nguồn có hội thoại.
Cụm cố định của báo chí có nên học không?
Rất nên nếu bạn cần viết văn bản trang trọng, vì chúng chính là thứ làm văn bản nghe chuyên nghiệp. Chỉ cần đánh dấu chúng là vốn từ dùng cho viết.
Làm sao biết một cụm chỉ dùng cho viết?
Tự hỏi bạn có nghe ai nói cụm đó trong hội thoại chưa. Ngoài ra từ điển có nhãn phong cách sẽ đánh dấu những cụm trang trọng.
Đọc báo có giúp cho bài thi không?
Có với phần đọc hiểu và phần viết, vì nhiều kỳ thi dùng văn bản có phong cách gần báo chí. Với phần nghe nói thì ít giúp trực tiếp.